Sterrenkundige bespiegelingen • Het eclipsvirus

Vorige week hebben velen de zonsverduistering gezien. Een natuurfenomeen dat grote indruk maakt. Ook bij mij. Al jaren ga ik op jacht naar de ‘volgende totale eclips’. Een reisverhaal.

Op 12 augustus schoof de nieuwe maan in haar baan om de aarde (vrijwel) precies voor de zon. Dat hebben we in Europa kunnen zien bij onbewolkt weer. In Oegstgeest bleef slechts 10 procent van de zonneschijf onbedekt, waarover op de voorpagina van deze krant verslag werd gedaan. In Spanje was er zelfs de kans om de zon geheel verduisterd te zien. Bij zo’n totale zonsverduistering trekt de maanschaduw een spoor van ~150 km breed over de aarde. Waarnemers in dit spoor zien dan gedurende enkele minuten een zwarte schijf aan de hemel met daaromheen een waaier van licht. Alsof de maan in de brand staat.

Nu heb ik wat met totale eclipsen. Geïnspireerd door een lezing van Govert Schilling ben ik in 1991 voor het eerst ‘op jacht’ gegaan naar dat vrij unieke moment. Onze bestemming was het zuidpuntje van Baja California in Mexico. Vluchten waren volgeboekt omdat veel Amerikanen hetzelfde plan hadden. Met een collega vloog ik naar San Diego, daarvanuit met een huurauto 1.500 kilometer zuidwaarts (op zich al ’n avontuur). De eclips zelf maakte een diepe en blijvende indruk. De prachtige ‘diamanten ring’ die enkele seconden zichtbaar is, de corona en zonnevlammen die ‘ineens’ zichtbaar zijn, vogels die reageren op de invallende schemering. Met mijn analoge camera heb ik mijn eerste foto’s van dit natuurfenomeen gemaakt. Een blijvende herinnering met de smaak naar ‘meer’.

Sindsdien heb ik nog eens bij zes totale zonsverduisteringen geweest. In 1999 in Frankrijk, met mijn gezin en een afvaardiging van de Sterrewacht Leiden (helaas bewolkt). Met z’n allen kamperen op het voetbalveld van de lokale vereniging, de kinderen met eclipsbrilletjes op en de onaardse ervaring van een bewolkte hemel die ineens erg donker werd. Later volgden eclipstours naar Turkije (2006), de VS (2017 en 2024) en Chili (2019) (zie foto). 

Die laatste eclips was extra bijzonder omdat ik die samen met studie- en dorpsgenoot Huub Röttgering heb gezien vanuit de ESO-sterrenwacht in de Andes, waar ik ooit als student waarnemingen heb gedaan. En vorige week dan in Noord-Spanje in combinatie met een vakantie.

Mocht u ook aangestoken zijn door het eclipsvirus, dan dienen zich nieuwe kansen aan. Allereerst een vrijwel totale maansverduistering komende vrijdagochtend. Het maximum is om 6.14 uur, de maan staat dan laag aan de horizon in het ZW. En 2 augustus 2027 is ‘n totale zonne-eclips te zien in Zuid-Spanje en Noord-Afrika. Zegt ‘t voort!

Niels van Weeren