Hoogheemraadschap stuurt aan op extra maatregelen

‘Een enkel buitje is volstrekt onvoldoende om de droogte weg te nemen.’ Dijkgraaf Rogier van der Sande zei dat vorige week dinsdag tijdens een persgesprek. Door de aanhoudende droogte moet het Hoogheemraadschap van Rijnland meerdere maatregelen nemen en mogelijk uitbreiden. Het belangrijkste is uiteindelijk dat de dijken het houden.

‘Als ik moet kiezen tussen zout water of geen water, dan kies ik voor zout water’, zegt Van der Sande (‘een soort water-burgemeester’) onomwonden. ‘Ook al is dat schadelijk voor sommige gewassen, zoals de bollenteelt in de Duin- en Bollenstreek en de bomenteelt in Boskoop.’

Door Marieke Kamer-Voorn

Droge voeten

Hoogheemraadschap van Rijnland heeft als eerste taak om te zorgen dat de inwoners van het westelijk kustgebied droge voeten houden. Dat loopt vanaf Velzen, achter Haarlem, tot aan Gouda. De gehele Duin- en Bollenstreek behoort tot Rijnland, net als Schiphol, Hoofddorp, Aalsmeer, Alphen aan den Rijn en Zoetermeer.

Rijnland telt 1.250 kilometer aan waterkeringen en kades, waarvan 42 kilometer aan duinen. Er zijn vier boezemgemalen die het water afvoeren, waarvan het Prins Willem-Alexandergemaal bij de Uitwatering in Katwijk er een is.

Langdurige droogte

Deze zomer laat zien hoe kwetsbaar het watersysteem kan zijn tijdens langdurige droogte, aldus Rijnland.

‘We zitten in de vijf procent droogste jaren gemeten’, zegt Sander de Rooij, adviseur Waterkwantiteit bij Rijnland. ‘Het is net zo droog als in 2018, maar we maken ons nu wel zorgen. Het was al veel eerder in het seizoen droger, en de verdamping is ook groter. Ook komt er minder zoet water in de Rijn, en is het droog in Alphen en Duitsland, waardoor de aanvoer van water ook verminderd.’

Daardoor neemt de beschikbaarheid van zoet water af en groeit in West-Nederland het risico dat het zeewater verder landinwaarts mengt met zoet water. Hierdoor kan het zoutgehalte in het zoete rivierwater oplopen. Dat zorgt voor verzilting. Dat betekent dat het water van de Hollandsche IJssel een hoger zoutgehalte krijgt, waardoor Rijnland bij Gouda minder water kan inlaten.

Minder neerslag

Daarbij komt dat het amper regent. De alarmbellen gaan rinkelen als het neerslagtekort 250 millimeter per vierkante meter is. Vergelijkbaar: dat zijn 25 volle emmers water per vierkante meter te kort. 

De Rooij: ‘Vorige week was dat 200 millimeter, nu 252 millimeter, dus dat loopt rap op.’ Door hoge temperaturen en weinig neerslag is de verdamping groter dan de hoeveelheid regen.

Het lage waterpeil vormt een bedreiging voor de dijken. Die moeten beschermd worden. ‘Dat is het belangrijkste’, zegt Van der Sande. ‘Vergelijk het met een keukensponsje: ‘Als het droog is, blaas je het zo weg, maar als het nat is, blijft het liggen.’ En dus kiest Van der Sande in dat noodscenario voor de dijken: wel zout water erbij, en dus een risico voor de bollen- en bomentelers, en verdere natuur.

Maar, zover is het nog niet. ‘We moeten de komende maand aan de bak. De situatie is zorgelijk.’

Maatregelen

Rijnland heeft inmiddels wel al enkele maatregelen genomen.

Sinds 16 juli draait de Klimaatbestendige Wateraanvoer (KWA) op de volle capaciteit. KWA is een alternatieve route voor zoet water, ‘de achterdeur van Rijnland’, zegt Van der Sande. Normaal komt het water binnen bij Gouda, maar als dat te zout wordt is er de KWA. Dan wordt ‘vanaf de bovenkant’, vanuit de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal, zoet water ingevoerd. ‘Per drie minuten komt er een binnenvaartschip aan water ons gebied binnen.’

Rijnland inspecteert daarnaast sinds vorige week 265 kilometer dijken op scheuren.

Voor de recreatievaart zijn er langere wachttijden bij de sluizen, zoals die in Spaarndam. Daar gaat de sluit nog drie keer per dag open voor de beroepsvaart, en mag de recreatievaart mee. Indien nodig, is een van de uiterste maatregelen om de sluis helemaal dicht te houden.

Ook de laatste vispassage bij Halfweg gaat bij aanhoudende droogte mogelijk dicht. De andere passages zijn dat al.

Geen effect op drinkwater

Inwoners hoeven zich geen zorgen te maken over een beperking op het sproeien van de tuin, of het vullen van een badje. Maar, wordt ook gezegd: ‘Gebruik geen water als je het niet echt nodig hebt’.

Ook heeft het geen invloed op ons drinkwater, al wordt dat beheerd door Dunea, en niet het Hoogheemraadschap. ‘Het effect van drinkwater op ons systeem is heel klein’, aldus de dijkgraaf.

Daarnaast is er door de droogte een grotere kans op blauwalg. Inwoners kunnen op www.zwemwater.nl kijken waar het zwemwater veilig is.

‘Grenzen in zicht’

Met de aanhoudende droogte kijkt het Hoogheemraadschap ook naar de toekomst.

‘De grenzen zijn in zicht’, zegt Van der Sande. ‘Wat we nu zien, zijn geen incidenten meer, maar is een trend. Vonden we acht jaar geleden de droogte uitzonderlijk, nu vinden we het bijna normaal.’

Het is nu tijd om na te denken over alternatieven in de landbouw, zegt hij. Daarover wordt al gesproken met de agrariërs. Eerder zei de dijkgraaf al dat ‘de Bollenstreek in de huidige vorm niet houdbaar is’, doelend op de watersystemen die in het gebied hun grens hebben bereikt.

‘We moeten ons beleid en ons denken veranderen. En de reden om dat nu met elkaar te bespreken is als je er over 25 jaar achter komt, dan ben je te laat. Aan de ondernemers en samenleving zijn we verplicht om nu die vraag te stellen. Nu kunnen we nog nadenken over alternatieven.’

Eli Lilly

Ook het watergebruik van medicijnfabriek Eli Lilly in Valkenburg komt nog kort aan bod. Gevraagd naar het mogelijk hoge waterverbruik van de fabriek en de gevolgen, zegt Van der Sande: ‘Wij gaan dat beoordelen op basis van de aanvraag. Het is een belangrijk gebied. Ze moeten aan de voorwaarden voldoen, anders krijgen ze geen vergunning’.