Deuren van Hofwijck gaan open

Op woensdagochtend 3 juni was de officiële en feestelijke opening van de ‘open deuren’ van verpleeghuis Hofwijck.

Door Carina Kralt-Bos

Het verpleeghuis is onlangs gestart met ‘Leefruimte op maat, met zorg voor wie je bent’, waardoor de deuren opengaan voor bewoners met dementie. Bewoner Jan Otten knipte, in het bijzijn van wethouder Kees Oudendijk en locatiemanager Jolanda van Honk, een lint door dat speciaal voor de feestelijke opening bij de hoofdingang was gespannen.

Lange tijd waren gesloten deuren het uitgangspunt van verpleeghuizen, waaronder Hofwijck. De reden? Bewoners beschermen tegen risico’s zoals verdwalen en vallen. Concreet betekende dit dat alleen personeel, vrijwilligers en bezoekers in en uit een verpleeghuis konden lopen. Bewoners liepen tegen dichte deuren op. 

Met de komst van de Wet zorg en dwang in 2020 is daar verandering in gekomen. Vrijheid is het uitgangspunt: open, tenzij er een goed onderbouwde reden is om te begrenzen. Van de 2.400 verpleeghuizen die Nederland telt zijn er inmiddels een kleine 500 open. Daar is Hofwijck nu één van.

Omslag in denken

“We zijn al een tijd geleden begonnen met een omslag in denken want daar komt het feitelijk op neer”, aldus locatiemanager Jolanda van Honk. “Veiligheid en risico’s mijden waren lang leidend. Door de deuren te vergrendelen kon er buiten in ieder geval niets gebeuren. Medewerkers, familie en mantelzorgers vonden dat ook een fijne gedachte. Maar de nieuwe wet dwingt ons meer vanuit de cliënt te denken en de vraag te stellen: hoe vrij zijn mensen met dementie als ze opgesloten zitten?”

Iemand die daar een belangrijke rol in heeft gespeeld is de 27-jarige Teun Toebes. Hij kreeg landelijke bekendheid toen hij een paar jaar vrijwillig op een gesloten afdeling van een verpleeghuis woonde. Met zijn zorgachtergrond kon hij van dichtbij ervaren hoe de zorg voor mensen met dementie is en eventueel verbeterd kon worden. Zijn ervaringen schreef hij op in het boek VerpleegThuis, dat een bestseller werd. 

Van het boek VerpleegThuis van Teun Toebes gingen er in totaal meer dan 70.000 exemplaren over de toonbank. Het boek verscheen in veertien landen. “Teun Toebes heeft ons de vraag gesteld: waarom doen we wat we doen? Dat is een hele belangrijke geweest. We kwamen erachter dat dat vooral was gedacht vanuit de mensen rondom degene met dementie, maar dat we daarmee de mensen met dementie zelf helemaal uit het oog waren verloren. Binnen het verpleeghuis en daarbuiten. Wij zien deze verandering ook als symbolische stap dat mensen met dementie in de samenleving gezien blijven worden als mensen met eigen wensen en gewoonten”, aldus Van Honk.

Wie dat kan beamen is Corry Knijnenburg, voorzitter van de cliëntenraad in Hofwijck. Ook zij is naar de officiële opening gekomen en geniet van vrolijker sfeer. Haar wens voor open deuren leeft al lang. Aan haar eigen moeder, die een paar jaar in Hofwijck verbleef, merkte ze hoe de gesloten deuren overkwamen. “Ze had echt het gevoel in een gevangenis te zitten. Ook doordat overal bij de ingang borden stonden wat te doen als er een bewoner naar buiten ging. Helaas is ze een tijdje terug overleden maar ik weet zeker dat ze er heel gelukkig van was geworden als ze nog had geleefd.” Knijnenburg is blij dat het nu eindelijk geregeld is.

Verandertraject betrokken

Met de opening is er een eind gekomen aan een lang verandertraject voor betrokkenen. Eerst zijn de medewerkers van Hofwijck geïnformeerd en is een gezamenlijk veranderingstraject gestart. In september was de eerste informatieavond voor mantelzorgers en familie. Vooral zij waren aanvankelijk sceptisch en bezorgd over de ‘gevolgen’. En onlangs was er een informatiebijeenkomst voor omwonenden. “Het is heel begrijpelijk dat zo´n grote verandering vragen en zorgen oproept. Wij weten ook niet wat de ervaringen gaan zijn. Wat we zien bij de verpleeghuizen die dit al langer doen, is dat het goed verloopt. We hebben per cliënt met meerdere disciplines heel goed afgewogen wat er past. Maar goed het kan wel voorkomen dat omwonenden een bewoner van ons tegenkomen die wat verward overkomt of die hulp nodig heeft om de weg te vinden. We hopen op begrip en eventuele hulp mocht dat nodig zijn. Een simpele vraag: waar kan ik u mee helpen? is vaak al voldoende.”

Van Honk benadrukt dat wanneer omwonenden zich zorgen maken, ze altijd kunnen binnenlopen bij Hofwijck. Ze is trots op het eindresultaat van dit intensieve project. Ook wethouder Oudendijk sprak zijn bewondering uit voor het traject dat is doorlopen. “Nieuwe zienswijzen en slimme oplossingen zorgen ervoor dat bewoners die naar buiten willen, zelf naar buiten kunnen. Het maakt het allemaal wat gezelliger.”

En gezellig was het zeker. Er was koffie, thee en gebak om dit bijzonder moment te vieren. En veel blije gezichten. Zoals bij Jan Otten. Na de koffie pakte hij zijn rollator om even een rondje te gaan lopen: “Ik ben zo gelukkig dat dit nu kan. Gisteren heb ik al vijf rondjes door het park hierachter gedaan.”