‘Dagen van melk’ • Prachtig boek over familiegeschiedenis Menken

Begin oktober verscheen het nieuwste boek van schrijver en journalist Jutta Chorus. In ‘Dagen van melk’ reconstrueerde ze de geschiedenis van haar familie die zich grotendeels in Leiden en Oegstgeest afspeelde. Met ‘Menken melk, lekkere melk’ wist haar grootvader Leen Menken de zuiveldrank aan de man en vrouw te brengen. Volgende week donderdag geeft ze in de Rijnlandse boekhandel een lezing over deze bijzondere familiekroniek.

Door Carina Kralt-Bos

Ik spreek Chorus op de plek waar alles gebeurde: de Van Assendelftstraat. Aan het begin van de straat verrees in 1925 een winkelhuis. Het was aanvankelijk een filiaal van de Melkinrichting Rijn en Schie Zuilvelfabriek, het bedrijf dat Leen Menken samen met zijn compagnon Arie Rijsbergen runde. Toen ze niet veel later uit elkaar gingen, schilderde haar grootvader persoonlijk op de gevelsteen boven de etalageruit ‘Zuivelhandel: L. Menken’. Hij ging er samen met zijn kersverse vrouw Anna wonen. Pal naast de winkel werd een fabriekje gebouwd waar de melk werd bewerkt. Op de grote pijp die van ver te zien was stonden de letters LMO (Leen Menken Oegstgeest). “Daar was mijn opa wel trots op. En hij niet alleen, de hele familie. Als je op de rijksweg reed dan kon je van ver al de pijp zien.”

Frisse winkel

Jutta Chorus is de dochter van Mária, het achtste kind van Leen en Anna Menken. Ze heeft met de huidige eigenaar van het pand gesproken en we mogen even binnenkijken. Van een winkel is al heel lang geen sprake meer en dat zie je ook aan de inrichting. Het is lastig om te visualiseren hoe het er ooit uit zag. Chorus doet een poging en wijst naar de plek waar de toonbank moet hebben gestaan. Voor een precieze beschrijving moet je in het boek zijn. Daar beschrijft ze hoe journalisten zich vergaapten aan de winkel toen het net haar deuren had geopend. Binnen komen wij in een frisse winkel. Een met tegels bezette toonbank met flink witmarmeren blad. Op de toonbank staat een geheel nieuw Berkels weegtoestel, zodat eenieder zijn waar ook zelf kan controleren. Het geheel is elektrisch verlicht en er is telefoon aanwezig zodat de bestellingen spoedig kunnen worden opgenomen. Ter plaatse zal gelegenheid zijn tot het nuttigen van melk, was later in diverse kranten te lezen.

Moderne bedrijfsbenadering

Het was in de tijd dat aan de oostzijde van Oegstgeest flink werd gebouwd. De ene villawijk verrees na de andere. Het dorp was populair onder hoogleraren van de Universiteit Leiden, docenten, bloembollentelers en voormalige Indiëgangers. Leen Menken had het al lang in het vizier en zag vooral potentiële klanten. ‘Mijn grootvader had voor die tijd een vrij moderne benadering. Hij bracht de nieuwbouwhuizen in kaart, analyseerde de bewoners of ze in aanmerking kwamen om potentieel klant te worden en benaderde ze dan.’ Het was in de tijd dat Nederland nog strikt was opgedeeld in zuilen. De van Menkens behoorden tot de katholieke zuil en dat betekende katholieke klanten maar ook een groot gezin. In totaal werden er vijftien kinderen geboren: vier meisjes en elf jongens. Het winkelpand waar ook het gezin woonde was al snel te klein. Ze verhuisden naar huize Ina aan de Geversstraat. “Het is dankzij het familiearchief waardoor ik ook goed kon beschrijven hoe het er toen van binnen uit zag”, aldus Jutta Chorus. En dat niet alleen.

Schat aan informatie

“Mijn oom Peter had een kast vol archieven met memories, kaarten, foto’s, brieven en vergunningen. Een schat aan informatie voor een journalist.” Na het overlijden van haar moeder in 2022 vond ze een gele multomap gevuld met losse aantekeningen en brieven. Voorin stond ‘Inleiding toekomstig boek’, een paar zinnen en daarna een lege bladzijde. Een teken voor Jutta Chorus om met haar familiegeschiedenis aan de slag te gaan. En nu ligt er een boek waar ook de tijdsgeest in terugkomt, de geschiedenis van de melkproductie in Nederland en de opkomst van de coöperaties. “Een snippertje van de wereldgeschiedenis. Maar zo Hollands, zo boeiend en zo herkenbaar!”, schreef Geert Mak.

Lezing

Op donderdag 27 november geeft Jutta Chorus om 20.00 uur een lezing in de Rijnlandse boekhandel. Ze wil het niet alleen over haar eigen familie hebben, maar ook de aanwezigen laten zien hoe je te werk kunt gaan als je je familiegeschiedenis wilt optekenen. Kaarten kosten € 7,50 per stuk en zijn verkrijgbaar via de website www.libris.nl/rijnlandseboekhandel.