STROOMLOOS - Voorbereid? Een kleine rondgang door de regio

Wij vroegen enkele grote organisaties en instellingen in de regio welke maatregelen zij hebben genomen om zo goed mogelijk te kunnen blijven functioneren bij een grote stroomstoring.

Bij het Hoogheemraadschap van Rijnland - dat zorgt voor droge voeten en voldoende en schoon water in onze regio - staat weerbaarheid in crisissituaties al heel lang op de agenda, maar het heeft de afgelopen tijd zeker meer prioriteit gekregen, vertelt crisismanager Fred Hoogland. Er liggen scenario’s klaar voor verschillende calamiteiten, waarvan stroomuitval er één is. 

Als de elektriciteit uitvalt vallen er heel veel processen stil. “Wij hebben een centrale proceskamer voor zuivering- en watersystemen en de digitale aansturing is afhankelijk van stroom”, legt Hoogland uit. Nu is dat niet direct een ramp, stelt hij gerust. “In normale omstandigheden, dus zonder heftige regenval, is het niet zo erg als een gemaal het een tijdje niet doet, het waterpeil gaat maar heel langzaam omhoog.”

Terug naar analoog

Duurt de stroomstoring te lang, dan moet teruggegrepen worden op analoge methoden: in plaats van digitale monitoring rijden medewerkers van het waterschap rond om peilbuizen af te lezen, bij gemalen die een noodgenerator hebben worden de pompen handmatig bediend. Op de ouderwetse manier dus. 

Waar je wel tegenaan loopt, zegt Hoogland, is dat lang niet meer iedereen weet hoe je puur analoog moet werken. “We hebben nu nog de mensen die de nodige technieken beheersen maar als je niet uitkijkt dan zijn zij straks gepensioneerd en ben je die kennis kwijt. Dus we zijn er ook mee bezig om daar nu naar te kijken hoe we dat voor de toekomst kunnen oplossen.” 

De bedrijven en organisaties op het Bio Science Park in Leiden zijn zich zeer bewust van het risico op stroomuitval, zo laat accountmanager fysieke leefomgeving Gerwin Zomer weten. De grote panden en organisaties hebben allemaal noodstroom in de vorm van een UPS (Uninterruptible Power Supply, een soort batterij die automatisch de stroomvoorziening overneemt als de gewone elektriciteit uitvalt) en/of een generator. UPS is bedoeld voor de korte termijn en voor een gecontroleerde shutdown, de generator om processen op langer termijn door te kunnen laten draaien. 

Een voorlichter van het LUMC vertelt dat het ziekenhuis een Technisch Continuïteitsplan heeft. “Als de stroom uitvalt, wordt automatisch de noodstroominstallatie ingeschakeld. Die zorgt ervoor dat de meest kritieke processen voorzien blijven van elektriciteit. Dit betekent dat we de zorg kunnen continueren, al zullen we minder belangrijke processen moeten afschalen. 

We hebben voldoende diesel op voorraad om 1,5 dag door te blijven draaien en zorgen indien nodig voor extra brandstof om langer door te kunnen draaien op noodstroom.”

Zorginstelling Topaz, met negen zorglocaties in de Leidse regio en de Duin- en Bollenstreek, heeft op de meeste locaties een noodaggregaat staan, meldt een voorlichter. Waar dat niet zo is zijn alternatieve maatregelen getroffen om verantwoord met een stroomstoring om te gaan.

Ook de Universiteit Leiden heeft voorzorgsmaatregelen genomen. Dankzij een noodstroomaggregaat blijven de centrale ICT-voorzieningen bij stroomuitval beschikbaar. Laboratoria die met gevaarlijke stoffen werken en enkele andere geselecteerde labs hebben ook noodstroom beschikbaar.

De overige faculteitsgebouwen moeten het zonder noodstroom stellen. Wel hebben zij voldoende eigen accu’s om de gebouwen gecontroleerd te sluiten. In die gebouwen stoppen dan alle activiteiten. 

Distributie als achilleshiel

Nederland is een rijk land met ruime voorraden aan voedsel en een grote eigen voedselproductie. Ook als de stroom langdurig uitvalt, is er in principe weken, zelfs maanden, genoeg. Toch kan er op lokaal niveau snel schaarste ontstaan. De achilleshiel is de distributie.  

De ervaring leert dat mensen in tijden van crisis gaan hamsteren. In ons scenario van een grote en langdurige stroomuitval kan je erop rekenen dat de schappen van de supermarkten die nog open zijn snel leeggekocht worden (door klanten die contant geld voorhanden hebben). Winkels hebben zelf tegenwoordig amper reservevoorraden; verkoop en aanvoer zijn heel efficiënt op elkaar afgesteld wat in normale tijden bedrijfseconomisch een verstandige strategie is. Maar zonder internet wordt de aanvoer van nieuwe voorraad vanuit distributiecentra heel ingewikkeld. De benodigde informatie over welke producten op welk moment waarheen moeten, komt simpelweg niet binnen. 

Ook het vervoer krijgt te maken met problemen waarbij het dan vooral gaat om de beschikbare benzine en diesel.

Om ervoor te zorgen dat Nederland ook in tijden van crisis basisproducten – bijvoorbeeld brood en babyvoeding - in voldoende mate beschikbaar blijven, wordt door de Rijksoverheid gewerkt aan een Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid. Daarvoor wordt sinds afgelopen zomer intensief overlegd met supermarkten en andere voedselverkopers, -producenten en -verwerkers, de veiligheidsregio’s en de logistieke sector. Naar verwachting wordt het plan in 2027 openbaar. 

Brandstof

We stipten het hierboven al even aan: ook de distributie van brandstof wordt een ingewikkeld vraagstuk bij langdurige stroomuitval. Noodaggregaten waarop vitale processen in de samenleving blijven draaien (denk aan zorg, overheid, logistiek, transport) kunnen niet zonder die brandstof. Nederland heeft een ruime noodvoorraad diesel, genoeg voor zeker drie maanden, maar wie krijgt voorrang bij de levering? De bestuurders die wij spraken erkennen dit probleem maar geven ook aan dat hier echt sturing vanuit de landelijk overheid nodig is. Voor zover bekend ligt er nu nog geen uitgewerkt plan voor.

Extra aandacht nodig voor kwetsbare groepen

Ieder(in), een Nederlandse koepelorganisatie van mensen met een beperking en chronisch zieken waarbij tweehonderdvijftig organisaties zijn aangesloten, wijst erop dat haar doelgroep extra kwetsbaar is bij een grote stroomuitval.

“Mensen met een beperking of chronische ziekte hebben duidelijke antwoorden nodig om zich goed voor te bereiden. Wat regel je zelf en wat regelt de overheid? Bijvoorbeeld, als doven weten dat er geen alternatief is voor de noodradio, kunnen ze afspraken maken met buren om berichten door te geven. Maar sommige zaken kun je niet zelf regelen, zoals noodstroom voor medische apparatuur. Daar moet de overheid oplossingen bieden, want dat kan levens kosten. Denk ook aan verwarming in de winter als de stroom uitvalt, toegang tot zorg en medicijnen, en noodsteunpunten die fysiek toegankelijk zijn en begrijpelijke informatie bieden.”

Daarnaast benadrukt een woordvoerder van Ieder(in) dat niet iedereen buren of familie heeft om op terug te vallen. “Voor mensen die geïsoleerd leven of specialistische zorg nodig hebben, moeten overheid en hulpdiensten extra stappen zetten.”

Ieder(in) heeft er samen met de overheid voor gezorgd dat er toegankelijke versies zijn van het boekje ‘Bereid je voor op noodsituatie’. Die zijn te vinden op de website www.iederin.nl/denkvooruit.