Reinier Artist benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau

Op woensdag 9 augustus ontving Oegstgeestenaar Reinier Artist tijdens de internationale ‘Dag van de Inheemse Volken in de Wereld’ een Koninklijke onderscheiding in Museum Volkenkunde in Leiden. Ten overstaan van een volle zaal, waarin onder andere de ambassadeur van Suriname aanwezig was, speldde burgemeester Emile Jaensch hem de versierselen op.

Reinier Artist (1935) is een bijzondere man die al meer dan vijftig jaar in Nederland woont, maar tijdens zijn leven veel in Suriname geweest is om daar het leven van de inheemse bevolking te verbeteren.

Artist (van Indiaans-Caraïbische afkomst) werd geboren in de binnenlanden van Suriname, in Bigi Poika langs de Saramacca-rivier, ten zuidwesten van Paramaribo. Hij leerde daar van zijn vader en dorpsgenoten over het leven in de jungle, over voedsel, de dieren, de timing, met respect voor de natuur en voor het bos. “Daar werd u ook met de paplepel ingegoten dat je veel dingen samen doet”, sprak burgemeester Jaensch tijdens de bijeenkomst. “Jagen, baden, hout verhandelen. Indianen leven niet naast elkaar maar zij leven echt samen. Ook dat is van blijvende invloed op u leven gebleven, net als dat u leerde van de verhalen.”

Rooms-katholieke broeders, van een orde uit Tilburg, leerden Artist lezen en schrijven. Hij viel op door zijn intelligentie en werklust, en mocht als één van de weinige indianen in Paramaribo verder leren. “Ik heb echt een Brabantse opvoeding in het internaat in Paramaribo gehad”, vertelde hij eerder. Hij vertrok na de middelbare school naar Nederland om daar tropische landbouw te gaan studeren, met het idee om terug te keren naar Suriname, en bij te dragen aan het inhalen van de achterstand van indianen.

In augustus 1959 trouwde hij met Riet Nijland. Na het afronden van hun studies (Reinier studeerde Tropische Landbouwkunde in Deventer) ging het stel naar Suriname in de hoop daar kleinschalige landbouwprojecten op te kunnen zetten voor de indianen in het binnenland. Veel medewerking kreeg hij niet van de Surinaamse overheid, en dus besloot hij een studie culturele antropologie in Nijmegen te gaan volgen om zo wél zijn steentje te kunnen bijdragen aan het welzijn van de inheemse bevolking. 

Na afronding van deze academische opleiding vertrok het gezin, er was inmiddels één kind geboren, opnieuw naar Suriname. Artist hielp via een stichting mee met het bouwen van scholen en kliniekjes en het realiseren van schoon water. Toen de politieke situatie veranderde, en hij door de regering in de gaten werd gehouden, keerde hij hals over kop terug naar Nederland. Zijn vrouw en inmiddels vier kinderen reisden hem via een omweg achterna. Ze kwamen in 1983 (tijdelijk – dachten ze) in Oegstgeest wonen. 

Vredesonderhandelingen

Later was Artist betrokken bij de vredesonderhandelingen na de Binnenlandse Oorlog in Suriname die tussen 1986 en 1992 werd uitgevochten. “U was gevraagd de inheemse volken te vertegenwoordigen aan de onderhandelingstafel. Uit dit vredesakkoord dat in 1992 werd gesloten vloeide onder andere een ontwikkelingsprogramma voor Bigi Poika - uw geboortestreek voort. En de minister van ontwikkelingssamenwerking Jan Pronk vroeg u in 1996 dit crashprogramma uit te voeren”, vertelde Jaensch.

Bigi Poika was namelijk geruïneerd nadat er vijf jaar een commandopost was gevestigd. De omgeving was vernield en de bevolking gepolariseerd: aan de ene kant stonden de traditionele dorpsgenoten, aan de andere kant de voormalige strijders. “U zorgde voor een integrale aanpak, en u zorgde ervoor dat niet alleen economische activiteiten zoals de visserij werden ondersteund, maar ook het onderwijs en de gezondheidszorg.” 

Bij deze integrale aanpak nam Artist de traditionele culturele opvattingen van de inheemse bevolking in acht. Zo moesten vrouwen direct vanaf het begin een centrale plaats hebben. 

Projecten

Tijdens zijn werk in Suriname beoordeelde hij voor de Stichting Katholieke Noden (Kansfonds) meer dan 130 projecten en begeleidde deze als een toekenning werd gedaan. “Regelmatig ging u ook voor het Kansfonds naar Suriname voor overleg met betrokken partijen; variërend van de president, tot de dorpsoudsten, tot de dagelijkse zorg- en hulpverleners. Uw enorme betrokkenheid heeft ertoe geleid dat de meeste projecten zijn uitgevoerd zoals ze bedoeld zijn. U legde daarbij altijd veel nadruk op zelfredzaamheid, zelfvoorzienendheid en zorgde ervoor dat mensen en instanties met elkaar gingen samenwerken.” 

Behalve als consultant zet Artist zich ook voor Suriname in via de kerk en via de Lions Club. 

Om de inheemse volkeren een stem en een gezicht te geven schreef Artist het boek ‘Indiaans Verhaal’, dat in 2016 verscheen. “In de jungle vormt de collectiviteit de basis van de samenleving, zo valt te lezen in uw boek. Jongere generaties herkennen zich hier in en begrijpen hun geschiedenis hierdoor beter. Zij krijgen ook steeds meer belangstelling voor hun afkomst. En u helpt hen daar graag bij.”

Jaensch stond er vorige week woensdag ook bij stil dat Reinier Artist afgelopen december afscheid moest nemen van zijn vrouw. “U heeft de afgelopen jaren met veel toewijding voor haar gezorgd.”

Intellectueel leider

In onze westerse samenleving lijkt het soms alsof we elkaar niet nodig hebben. En soms ook alsof we er alleen voor staan. “Maar niets is minder waar. Wij hebben elkaar nodig. Ongeacht komaf, sekse, leeftijd, kleur, religie of wat dan ook. Dat heeft u uw hele leven benadrukt en velen zijn u dankbaar voor uw jarenlange strijd tegen discriminatie en vooroordelen en uw inzet voor meer saamhorigheid, samenwerking en verbinding. Dit tezamen met uw scherpe intellect, uw bedachtzame geest en uw vermogen om goed te luisteren en te verhalen, maakt dat u in de inheemse gemeenschap in Suriname algemeen geaccepteerd wordt als intellectueel leider. U heeft de inheemse bevolking van Suriname zichtbaar gemaakt. U heeft hun kennis en geschiedenis vastgelegd en hun cultureel-maatschappelijke positie verstevigd.” 

Reinier Artist werd door Emile Jaensch benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Na enkele woorden van twee kleinzoons nam hij zelf het woord: 

 “Ik heb in mijn leven geprobeerd de gaven die ik heb gekregen te gebruiken. Ik ben dankbaar dat mijn ouders mij in staat hebben gesteld om dit moment te mogen beleven.”

Nadrukkelijk noemde hij zijn inheemse opvoeding als minstens zo wijs en invloedrijk in zijn leven als zijn studie en de westerse beschaving.

“Ik dank de burgemeester en anderen dat zij de moeite hebben genomen om de weg te ontdekken die ik gegaan ben”, aldus Artist. Als je de ander echt wilt leren kennen zul je geduld moeten hebben, en zul je moeten kijken, luisteren en ruiken, zo vertelde hij.

“Wij inheemsen hebben een beschaving”, sloot Artist af. “Dat is ons eeuwen onthouden. Je hoeft niet op de universiteit te zijn geweest om systematisch de waarheid te leren kennen. Dit werd nooit gewaardeerd door de rest van de wereld, maar dat mijn vrienden dit hier wel doen, doet mij goed. Ik ga deze dag op zijn inheems vieren!” (WT)